Türk Medeni Kanunu Nedir?
Dürüstlük Kuralı, İyiniyet ve İspat Yükü Ne Anlama Gelir? (
TMK m. 1-7 Güncel Rehber)
Türk Medeni Kanunu;
özel hukuk sisteminin temelini oluşturan en önemli kanunlardan biridir.
Özellikle;
boşanma davaları,
miras uyuşmazlıkları,
tapu davaları,
mal paylaşımı,
sözleşme ilişkileri,
alacak davaları,
komşuluk hukuku,
kişilik hakları gibi birçok uyuşmazlıkta Türk Medeni Kanunu hükümleri uygulanmaktadır.Türk Medeni Kanunu’nun ilk maddeleri ise yalnızca aile hukukunu değil, tüm özel hukuk sistemini etkileyen temel ilkeleri düzenlemektedir.
Bu hükümler;
dürüstlük kuralı,
iyiniyet,
hakkın kötüye kullanılması yasağı,
hâkimin takdir yetkisi,
ispat yükü,
resmi belgelerin delil gücü gibi uygulamada çok önemli kavramları içermektedir.
Bu rehberde;
Dürüstlük kuralı nedir?
Hakkın kötüye kullanılması ne demektir?
İyiniyet nasıl değerlendirilir?
Hâkim kanunda hüküm yoksa ne yapar?
İspat yükü kimdedir?
Resmi belgeler kesin delil midir?
sorularını detaylı şekilde ele alacağız.
Hukukun Kaynakları Nelerdir? (TMK m. 1)
Hâkim Kanunda Hüküm Yoksa Nasıl Karar Verir?
Türk Medeni Kanunu’nun 1. maddesine göre;
hâkim öncelikle kanunu uygular.
Kanunda açık hüküm yoksa:
örf ve âdet hukuku,
bu da yoksa hukuk yaratma yöntemi uygulanır.
Yani hâkim; “kanun koyucu olsaydı nasıl düzenleme yapardı?” sorusuna göre karar verebilir. Hâkimin kanun ve örf-adet boşluğu halinde yarattığı hukuk, sadece bakmakta olduğu somut dava için bağlayıcıdır. Yasama organı gibi genel, soyut ve herkes için geçerli bir kanun hükmü niteliği taşımaz.
Hâkim Yargıtay Kararlarını Dikkate Almak Zorunda mı?
Kanuna göre hâkim; bilimsel görüşlerden, yargı kararlarından yararlanır.
Bu nedenle özellikle Yargıtay kararları uygulamada büyük önem taşımaktadır.
Dürüstlük Kuralı Nedir? (TMK m. 2)
Herkes Dürüst Davranmak Zorunda mı?
Evet.Kanuna göre herkes:haklarını kullanırken, borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uygun hareket etmek zorundadır.
Bu hüküm özel hukukun en temel ilkelerinden biridir.
Hakkın Kötüye Kullanılması Nedir?
Hukuk Her Hakkı Korur mu?
Hayır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılması hukuk düzeni tarafından korunmaz.
Örneğin:
sırf zarar vermek amacıyla dava açılması,
komşuyu rahatsız etmek için mülkiyet hakkının kullanılması,
kötü niyetli icra takipleri,
boşanma sürecinde hakkın kötüye kullanılması uygulamada bu kapsamda değerlendirilebilir.
Dürüstlük Kuralı Hangi Davalarda Uygulanır?
Neredeyse tüm özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanabilir.
Örneğin:
kira davaları,
boşanma davaları,
miras uyuşmazlıkları,
ticari ilişkiler,
tapu iptal davaları,
iş hukukundan doğan uyuşmazlıklar bakımından sık uygulanmaktadır.
İyiniyet Nedir? (TMK m. 3)
İyiniyetli Kişi Ne Demektir?
Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda;kişinin hukuka uygun davrandığı kabul edilir.
Örneğin kişi:
bir taşınmazı,bir aracı, bir hakkı iyiniyetle devralmış olabilir.
Herkes İyi niyet İddia Edebilir mi?
Hayır. Kanuna göre; durumun gereklerine göre gerekli özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz.
Yani: “Ben bilmiyordum” demek her zaman yeterli değildir.
Tapu sicilindeki kayda güvenerek taşınmaz alan üçüncü kişinin iyiniyeti kural olarak korunur (TMK m. 1023). Ancak tapuda devralınan kişi zihinsel engelli (fiil ehliyeti olmayan) biriyse veya işlem sahte vekaletnameyle yapılmışsa, alıcı ne kadar iyiniyetli olursa olsun hukuk bu kazanımı korumaz; tapu iptal edilir.
İyiniyet Hangi Davalarda Önemlidir?
Özellikle:
tapu davaları,
araç satışları,
miras uyuşmazlıkları,
taşınmaz devri,
üçüncü kişinin hak kazanımı bakımından iyi niyet çok önemlidir.
Hâkimin Takdir Yetkisi Nedir? (TMK m. 4)
Hâkim Hakkaniyete Göre Karar Verebilir mi?
Evet. Kanun hâkime takdir yetkisi verdiğinde; hâkim: hukuka,
hakkaniyete,
olayın özelliklerine göre karar verir.
Hakkaniyet Ne Demektir?
Somut olayın adaletli şekilde değerlendirilmesidir.
Örneğin:
tazminat miktarı,
nafaka miktarı,
manevi tazminat,
velayet değerlendirmesi gibi konularda hâkimin takdir yetkisi bulunmaktadır.
Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu Tüm Özel Hukuka Uygulanır mı?
(TMK m. 5) Kanuna göre:
Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri; uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır. Bu nedenle bu hükümler çok geniş etkiye sahiptir.
İspat Yükü Nedir? (TMK m. 6)
Mahkemede İspat Yükü Kimdedir?
Kanunda aksi yazmıyorsa; iddiasını ileri süren taraf bunu ispat etmek zorundadır.
Örneğin:
alacak iddiası,
ödeme yapıldığı savunması,
borcun sona erdiği iddiası,
zarar oluştuğu iddiası delillerle ispatlanmalıdır. Kanunun açıkça karine öngördüğü durumlarda ispat yükü yer değiştirir.
Örneğin, bir malı elinde bulunduran kişinin onun maliki olduğu kabul edilir (Mülkiyet Karinesi). Bu durumda, malın o kişiye ait olmadığını iddia eden taraf ispat yükü altındadır.
İspat İçin Hangi Deliller Kullanılır?
Örneğin:
sözleşmeler,
banka kayıtları,
mesajlaşmalar,
tanık anlatımları,
bilirkişi raporları,
resmi belgeler mahkemede delil olarak kullanılabilir.
Resmî Belgeler Kesin Delil midir? (TMK m. 7)
Tapu Kaydı ve Resmî Evrak Güçlü Delil midir?
Evet. Kanuna göre:
resmi siciller,
resmi senetleri çerdikleri bilgilerin doğruluğuna karine oluşturur.
Örneğin:
tapu kayıtları,
nüfus kayıtları,
noter belgeleri,
resmi tutanaklar mahkemede güçlü delil niteliği taşır.
Resmî Belgenin Yanlış Olduğu İspatlanabilir mi?
Evet. Kanunda aksi belirtilmedikçe resmi belgelerin aksinin ispatı mümkündür. Noter senedi, tapu kaydı veya mahkeme ilamı gibi resmi belgelerin sahte veya içeriğinin yanlış olduğu iddia ediliyorsa, bu durum ancak aynı güçte yazılı bir delille (kesin delille) veya sahtelik davası açılarak ispatlanabilir. Basit tanık beyanlarıyla resmi belgenin aksi kanıtlanamaz.
TMK’nın İlk Maddeleri Neden Çok Önemlidir?
Bu hükümler yalnızca teorik kurallar değildir.
Uygulamada:
boşanma davaları,
tapu uyuşmazlıkları,
kira ilişkileri,
ticari davalar,
miras davaları,
tazminat dosyaları gibi birçok uyuşmazlıkta doğrudan uygulanmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Dürüstlük kuralı nedir?
Hakların dürüst şekilde kullanılmasını zorunlu kılan temel hukuk ilkesidir.
Hakkın kötüye kullanılması korunur mu?
Hayır.
İyiniyet ne demektir?
Kişinin gerekli özeni göstererek hukuka uygun hareket ettiğine inanmasıdır.
İspat yükü kimdedir?
Kural olarak iddiada bulunan taraftadır.
Resmî belgeler güçlü delil midir?
Evet.
Hâkim kanunda hüküm yoksa ne yapar?
Örf ve adet hukukuna, o da yoksa hakkaniyete göre karar verir.