İş Kanunu Nedir?
İşçi ve İşveren Hakları Nelerdir?
(4857 Sayılı İş Kanunu Güncel Rehber)
İş hayatında yaşanan uyuşmazlıkların büyük bölümü;
işten çıkarılma,
kıdem tazminatı,
fazla mesai,
maaş ödenmemesi,
sigortasız çalışma,
mobbing,
yıllık izin,
işe iade,
taşeron işçilik gibi konulardan kaynaklanmaktadır.
4857 sayılı İş Kanunu; işçi ve işveren arasındaki çalışma ilişkisini düzenleyen temel kanundur.
Özellikle;
işçinin hakları,
işverenin yükümlülükleri,
çalışma şartları,
eşit davranma ilkesi,
alt işveren ilişkileri,
işyeri bildirimi,
iş sözleşmeleri bu kanun kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu rehberde;
İş Kanunu kimlere uygulanır?
İşçi kimdir?
İşverenin sorumlulukları nelerdir?
Taşeron işçi hakları nelerdir?
İşyerinde ayrımcılık yasak mı?
Hangi işler İş Kanunu kapsamı dışındadır?
İşçi hakları nasıl korunur?
sorularını detaylı şekilde ele alacağız.
İş Kanunu’nun Amacı Nedir? (İş Kanunu m. 1)4857 sayılı
İş Kanunu’nun temel amacı;
işveren ile işçi arasındaki çalışma ilişkisini düzenlemektir.
Kanun;
çalışma şartları,
iş ortamı,
iş güvenliği,
ücret ilişkileri,
işçi hakları,
işveren sorumlulukları konularında temel kuralları belirlemektedir.
İş Kanunu Kimlere Uygulanır?
Kanun;
maddede belirtilen istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine uygulanır.
Yani
özel sektör çalışanları,
şirket çalışanları,
fabrika işçileri,
ofis çalışanları,
mağaza personelleri,
sanayi işçileri,
hizmet sektörü çalışanları genellikle İş Kanunu kapsamındadır.
İşçi Kimdir? (İş Kanunu m. 2)
İşçi Tanımı Nedir?
Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye “işçi” denir.
Yani kişinin:
ücret karşılığı,
işverene bağlı şekilde,
iş görme borcu altında çalışması gerekir.
İşveren Kimdir?
İşçi çalıştıran:
gerçek kişiler,
şirketler,
tüzel kişiler,kurumlar işveren sayılır.
İş İlişkisi Nedir?
İşçi ile işveren arasında kurulan hukuki bağa “iş ilişkisi” denir.
Bu ilişki çoğu zaman:
yazılı iş söz leşmesi,
maaş ödemesi,
SGK kaydı, işveren talimatı ile ortaya çıkar.
İşyeri Nedir?
Kanuna göre işyeri yalnızca fiziksel çalışma alanı değildir.
Örneğin:
üretim alanları,
depolar,
yemekhaneler,
dinlenme alanları,
servis bölümleri,
eğitim alanları işyeri kapsamında değerlendirilebilir.
İşveren Vekili Kimdir?
İşveren adına hareket eden;
müdürler,
yönetici pozisyonundaki kişiler,
işletme yöneticileri işveren vekili sayılabilir.
İşveren vekilinin işlemlerinden doğrudan işveren sorumludur.
Taşeron (Alt İşveren) Nedir?
Asıl İşveren – Alt İşveren İlişkisi Nedir?
Bir işverenin; yardımcı işlerini veya uzmanlık gerektiren işlerin bir bölümünü başka işverene vermesi halinde taşeron ilişkisi doğabilir.
Örneğin:
güvenlik,
temizlik,
yemek,
teknik bakım hizmetlerinde sık görülmektedir.
Taşeron İşçinin Haklarından Kim Sorumludur?
Kanuna göre:
asıl işveren ve alt işveren birlikte sorumludur.
Yani işçi:
kıdem tazminatı,
maaş,
fazla mesai, yıllık izin alacaklarını her iki işverenden de talep edebilir.
Muvazaalı Taşeronluk Nedir?
Taşeronluk Görünümünde Hak Kaybı Oluşturulabilir mi?
Hayır. Kanun; işçilerin haklarını azaltmak amacıyla kurulan sahte taşeron ilişkilerini geçersiz kabul etmektedir. Bu durumda işçiler başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılabilir.
İşyerini Bildirme Zorunluluğu (İş Kanunu m. 3)
İşveren;
işyerini açtığında,
devraldığında,
faaliyet değişikliği yaptığında,
işyerini kapattığında ilgili bölge müdürlüğüne bildirim yapmak zorundadır.
Hangi İşler İş Kanunu Kapsamında Değildir? (İş Kanunu m. 4)
Kanunda bazı işler istisna tutulmuştur.
Örneğin:
bazı tarım işleri,
ev hizmetleri,
sporcular,
çıraklar,
belirli küçük esnaf işletmeleri iş kanunu kapsamı dışında olabilir.
Deniz ve hava taşıma işlerinde, 50’den az işçi çalıştırılan tarım ve orman işlerinde, ev hizmetlerinde ve profesyonel sporcular hakkında İş Kanunu hükümleri uygulanmaz. Bu kişilerin uyuşmazlıkları Türk Borçlar Kanunu kapsamında Genel Mahkemelerde (Asliye Hukuk) görülür.
İşyerinde Ayrımcılık Yasak mı? (İş Kanunu m. 5)
İşveren Ayrımcılık Yapabilir mi?
Hayır. Kanuna göre iş ilişkisinde: dil,ırk,cinsiyet,din,mezhep,siyasi düşünce, engellilik gibi nedenlerle ayrım yapılamaz.
Nasıl kanıtlayacağım?
İş Kanunu m. 5 uyarınca, işverenin eşit davranma borcuna aykırı davrandığını ispat etmek kural olarak işçiye aittir. Ancak işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etme yükümlülüğü işverene geçer.
Kadın İşçiye Daha Düşük Maaş Verilebilir mi?
Hayır. Aynı veya eşit değerde iş yapan kişiler arasında yalnızca cinsiyet nedeniyle ücret farkı yapılamaz.
Ayrımcılığa Uğrayan İşçi Ne Yapabilir?
İşçi;
ayrımcılık tazminatı,
ücret farkı,
diğer işçilik hakları talep edebilir.
İşçi, eşit davranma ilkesine aykırılık nedeniyle en çok 4 aya kadar ücreti tutarında bir tazminatı (ayrımcılık tazminatı) ve yoksun bırakıldığı hakları talep edebilir.
İşçi Hakları Nelerdir?
İş Kanunu kapsamında işçilerin başlıca hakları şunlardır:
ücret hakkı
kıdem tazminatı
ihbar tazminatı
yıllık izin
hafta tatili
fazla mesai ücreti
SGK bildirimi eşit işlem görme hakkı
iş sağlığı ve güvenliği hakkı
işe iade hakkı
İşverenin Başlıca Yükümlülükleri Nelerdir?
İşveren;
maaşı zamanında ödeme,
sigorta yapma,
güvenli çalışma ortamı sağlama,
işçiye eşit davranma,
yasal çalışma sürelerine uyma yükümlülüğü altındadır.
İş Davalarında En Çok Görülen Uyuşmazlıklar
Uygulamada en sık karşılaşılan iş hukuku uyuşmazlıkları:
kıdem tazminatı,
fazla mesai,
işe iade,
mobbing,
sigortasız çalışma,
ücret alacağı,
yıllık izin,
haksız fesih,
taşeron işçilik konularıdır.
İşçi Hakları İçin Arabuluculuk Zorunlu mu?
Evet. İş sözleşmesi feshedilen işçi, işe iade için fesihten itibaren 1 ay içinde zorunlu arabulucuya başvurmalıdır. Kıdem, ihbar ve fazla mesai alacakları davalarında doğrudan iş mahkemesine gitmeden önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Birçok işçilik alacağı ve işe iade davası öncesinde zorunlu arabuluculuk uygulanmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
İş Kanunu kimlere uygulanır?
Kanundaki istisnalar dışında kalan çoğu iş ilişkisine uygulanır.
Taşeron işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Evet.
İşveren sigorta yapmak zorunda mı?
Evet.
İşyerinde ayrımcılık yasak mı?
Evet.
Aynı işi yapan kadın işçiye daha düşük maaş verilebilir mi?
Hayır.
İşveren vekili yapılan işlemlerden sorumlu mudur?
Kanundaki sorumluluklar işveren vekilleri için de uygulanabilir.
Bursa İş Hukuku Avukatı ve İşçi HaklarıBursa’da özellikle;
fabrika işçileri,
sanayi çalışanları,
ekstil sektörü çalışanları,
taşeron işçiler,
beyaz yaka çalışanlar bakımından iş hukuku uyuşmazlıkları oldukça yaygındır. İşçilik alacaklarının doğru hesaplanması, fesih süreçlerinin hukuka uygun yürütülmesi ve dava sürelerinin kaçırılmaması büyük önem taşımaktadır.